Dziecko
Ujrzenie po raz pierwszy swojego nowonarodzonego dziecka jest wielkim przeżyciem. Dziecko, z którym kontakt odbywał się do tej pory jedynie przez ściany brzucha, pojawił się “na tym świecie”. Jak wygląda noworodek?
Oczywiście każde dziecko wygląda trochę inaczej. Pewnie inaczej, niż się tego każdy spodziewał. Bo człowiek, który się urodził, ma za sobą niełatwe przeżycia przeciskania się przez kanał rodny. Jego skóra jest jeszcze pokryta mazią podową. Gdzieniegdzie mogą być na niej widoczne wybroczyny (które znikną samoistnie w ciągu najbliższych tygodni życia dziecka) oraz ślady krwi; oczy mogą być nieco opuchnięte.
Kształt głowy zazwyczaj jest nieco wydłużony - to efekt przechodzenia przez kanał rodny; czaszka dziecka jest jeszcze elastyczna: szwy czaszkowe zarastają długo po narodzinach (ostatecznie dopiero w drugim roku życia).
Na skórze głowy, w miejscu, które rodziło się jako pierwsze, widoczne jest często tzw. przedgłowie - obrzmienie skóry głowy. Również po nim wkrótce nie będzie śladu, choć na pierwszy rzut oka wydawać się może nieładne, a nawet groźne.
Skóra dziecka bezpośrednio po urodzeniu może być nieco sina - zwłaszcza wokół ust, na rączkach oraz oczkach. Jest to efekt nie do końca zamkniętych miejsc mieszania się krwi tętniczej i żylnej, co w czasie ciąży było stanem fizjologicznym. Na nosku oraz w okolicach ust widać białawe grudki - zaskórniki, które również same znikną w najbliższych dniach.
Temperatura
Noworodek jest bardzo wrażliwy na zmiany temperatury. W okresie życia płonowego była ona stała. Po narodzinach przed utratą ciepła chroni go tkanka tłuszczowa, która pełni rolę izolatora cieplnego. Noworodka należy chronić zarówno przed oziębieniem, jak i przegrzaniem, gdyż jego termoregulacja jeszcze nie jest w pełni dojrzała.
Kikut pępowiny
Pozostałości po łączności z mamą jest kikut pępowiny. Szybko staje się ciemny i pomarszczony, a niepotrzebna tkanka odpadnie w najbliższych dniach.
Wzrok
Oczy są na razie zamknięte niemal przez cały czas. Noworodek nie wydziela jeszcze łez - ta zdolność pojawi się około 2-go miesiąca życia. Po porodzie na twardówkach lub spojówkach mogą być obecne wybroczynki. Dziecko od urodzenia widzi, choć nie tak jak dorosły. Reaguje na źródło światła. Jeżeli jest ono silne, stanowi dla dziecka przykre doznanie - przyzwyczajone jest przecież do przebywania w zacisznym półmroku. Siatkówka oraz mózgowa kora wzrokowa nie są jeszcze w pełni dojrzałe, więc dziecko widzi nieostro. Najlepiej rozpoznaje wzrokiem obiekt położony w odległości ok. 25-30 cm od niego - w takiej odległości znajduje się twarz pochylającej się nad nim mamy. A zatem pierwszym obiektem, który człowiek uczy się obserwować, jest twarz kochanej osoby!
Słuch
Dziecko słyszy już od 4 miesiąca życia wewnątrzmacicznego. Jednak w tym czasie dźwięki wytłumiane były przez powłoki brzucha oraz wody płodowe. Po narodzinach noworodek nie słyszy wyraźnie, choć jest w stanie rozpoznać dźwięki, np. gołs taty lub często słuchaną przez rodziców muzykę. Wyraźniej słyszy dźwięki wysokie niż niskie, i dlatego wiele mam instynktownie mówi do dziecka wysokim głosem. Jest ważne, by od pierwszych chwil życia dziecka rozmawiać z nim. Stymulujemy w ten sposób rozwój słuchu, mowy oraz psychiki dziecka - jego przyszłych zdolności do nawiązywania relacji.
Dotyk
Maluch ma bardzo dobrze rozwinięty zmysł dotyku. Skóra każdego człowieka jest niejako zewnętrzną wypustką układu nerwowego, której zadaniem jest poznawanie świata, ale dla noworodka dotyk jest doznaniem ważniejszym niż dla dorosłych. My poznajemy świat głównie wzrokiem i słuchem, które u noworodka są jeszcze nie w pełni rozwinięte. Dlatego tak ważny jest częsty kontakt fizyczny z dzieckiem - noszenie go, przytulanie, masowanie, pieszczenie. Daje mu to poczucie bezpieczeństwa, zapewnia, że także poza łonem matki świat jest dla niego przyjazny, że można nawiązać z nim kontakt, że jest kochane. Częsty dotyk stymuluje rozwój psychiczny, społeczny, a także intelektualny! Pozwala dziecku stać się otwartym na świat, radzić sobie w sytuacjach stresowych, zyskać poczucie wasnej wartości.
Co robi noworodek?
Głównym “zajęciem” noworodka jest jedzenie i sen. Waściwie wydaje się, jakby nie robił nic innego. Nie myśl jednak, że próżnuje! Jego układ nerwowy jest niezwykle wrażliwy, pozbawiony filtrów, które nabywamy później, i dlatego nawet te niedługie chwile czuwania są dla niego potężną dawką emocji. Poza tym niezwykle szybko rośnie. W pierwszym tygodniu fizjologicznie ubywa na wadze - jest to związane z wydalaniem moczu, odejściem smółki, parowaniem wody przez skórę, a także ze zużywaniem zapasów energetycznych zgromadzonych w tkance tłuszczowej. Układ pokarmowy nie jest bowiem jeszcze na tyle dojrzały, aby nadążyć z dostarczaniem wystarczającej ilości składników odżywczych. Po fizjologicznym spadku wagi dziecko zaczyna systematycznie przybierać na wadze.
Odruchy noworodkowe
Dziecko po urodzeniu jest wyposażone w tzw. odruchy noworodkowe. Odruchy te są niezależne od woli. Stanowią wyraz przystosowania układu nerwowego do życia w nowych dla dziecka warunkach. Najważniejsze z nich to:
- odruch szukania brodawki - polega on na zwróceniu główki w stronę bodźca podrażniającego wargę lub skórę policzka;
- odruch ssania i połykania - trenowany już w brzuchu mamy, umożliwia teraz odżywianie się;
- odruch chwytny - maluch zaciska rączki na podanym mu palcu;
- odruch Moro - wywołany jest przestrachem, np. po usłyszeniu groźnego dźwięku. Polega on na szybkim rozrzuceniu rączek w bok, a nastpnie przykurczeniu rączek i nóżek. Odruch ten jest pamiątką (tzw. atawizmem) po dawnych czasach, kiedy natura przystosowała noworodki do wtulania się w futerko mamy w razie niebezpieczeństwa;
- chód automatyczny - dziecko ujęte pod paszki przebiera nożkami, gdy jego stópki zetkną się z podłożem, tak jakby chciało chodzić.
Odruchy noworodkowe zanikają samoistnie około 3. miesiąca życia, w miarę jak układ nerwowy dziecka dojrzewa i przygotowuje się do wykonywania ruchów wiadomych.
Innym przystosowaniem układu nerwowego jest fizjologicznie zwiększone napięcie mięśniowe. Gdy próbujesz zgiąć nieco rączkę dziecka, zakładając mu kaftanik, napotykasz opór. W ten sposób delikatne ciałko dziecka broni się przed niespodzieważnym gwałtownym ruchem, który mógłby mu zaszkodzić.
Ocena stanu noworodka
Do oceny stanu noworodka bezpośrednio po urodzeniu suży tzw. skala Apgar. Za jej pomocą ocenia się noworodka dwukrotnie - w pierwszej i piątej minucie życia. Ocenianych jest pięć parametrów: zabarwienie skóry, napięcie mięśniowe, częstość tętna i oddechów oraz obecność i jakość odruchów noworodkowych. Za każdy z tych parametrów dziecko może dostać 2 punkty, czyli maksymalna ich liczba to 10 w skali Apgar.